Fysieke belasting is de verzamelterm voor alle vormen van belasting van het menselijk lichaam. Deze belasting kan optreden bij lichamelijke inspanning, maar bijvoorbeeld ook bij langdurig in dezelfde houding staan of zitten. Is fysieke belasting groter, langduriger en/of eenzijdiger dan het lichaam van een persoon aankan, dan leidt dat op den duur tot overmatige slijtage. Deze gezondheidsschade treedt vooral op aan het bewegingsapparaat. Denk aan de rug, nek, armen, benen, voeten en handen. En aan de spieren, pezen en gewrichten die ervoor moeten zorgen dat deze lichaamsdelen allemaal goed functioneren.
Er zijn diverse werkzaamheden in bouw, onderhoud en beheer waarbij het risico op overmatige fysieke belasting zonder toepassing van de juiste werkwijzen groot is. Enkele voorbeelden zijn:
Voor alle vormen van fysieke belasting is het belangrijk om lichamelijke schade door overbelasting zo veel mogelijk te voorkomen. Dus ga in de eerste plaats zaak na hoe de belasting kan worden weggenomen of beperkt. Daarnaast is het belangrijk dat werknemers beginnende klachten zo snel mogelijk melden. Zo kunnen maatregelen worden genomen die herstel bevorderen en verergering en blijvende schade voorkomen. Voor werkgevers zijn dit actiepunten waar zij zelf mee aan de slag moeten. Voor opdrachtgevers zijn het checkpunten waarop zij horen te controleren: hebben alle betrokken werkgevers en zelfstandigen ze goed geregeld?
Wat de precieze risico’s en de juiste preventieve maatregelen zijn, verschilt per type fysieke belasting. Om die reden bespreken we hierna afzonderlijk:
Voorlichting en toezicht
Werknemers kunnen de preventieve maatregelen alleen correct toepassen en respecteren als ze weten wat de risico’s bij schadelijk geluid zijn en welke maatregelen ertegen zijn genomen. Hiervoor is voorlichting nodig. Ook is het zaak de kennis regelmatig op te frissen.
Om zeker te stellen dat iedereen zich aan alle maatregelen houdt, moet er ook toezicht plaatsvinden. Dit betekent dat leidinggevenden erop letten of iedereen de afspraken naleeft. En dat zij mensen die dit niet doen direct corrigeren.
Monitoring sluipende fysieke klachten
Controleer ook of alle preventieve maatregelen voldoende effectief zijn. Dit moet gebeuren door via lichamelijk onderzoek te (laten) monitoren of er niet toch sluipenderwijs fysieke klachten optreden.
Tillen en dragen komt veel voor bij werkzaamheden in bouw, onderhoud en beheer. Denk bijvoorbeeld aan het tillen van zware blokken of het lopen met steigerelementen. Werknemers die veel tillen en dragen, hebben vooral een verhoogde kans op (blijvende) rugklachten.
Hoe belastend tillen en dragen uitpakken en hoe groot dus de kans op overmatige belasting is, hangt af van meerdere factoren:
Het is belangrijk maatregelen te nemen om gezondheidsschade door overbelasting bij tillen en dragen zo veel mogelijk te voorkomen. Dit moet volgens de wet gebeuren in de hieronder aangegeven volgorde. Voor werkgevers zijn dit actiepunten waar zij zelf mee aan de slag moeten. Voor opdrachtgevers zijn het checkpunten waarop zij horen te controleren: hebben alle betrokken werkgevers en zelfstandigen ze goed geregeld?
Voorkomen of beperken bij de bron
Maatregelen voor collectieve bescherming
Maatregelen voor individuele bescherming
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Het duwen en trekken van voorwerpen, ook voorwerpen op wielen, vraagt veel kracht en energie en is belastend voor spieren, pezen, banden en gewrichten. Overbelasting door deze werkzaamheden leidt vooral tot schouder- en rugklachten.
Hoe belastend werkzaamheden met duwen en trekken uitpakken en hoe groot dus de kans op overmatige belasting is, hangt af van meerdere factoren:
Het is belangrijk maatregelen te nemen om gezondheidsschade door overbelasting bij duwen en trekken zo veel mogelijk te voorkomen. Dit moet volgens de wet gebeuren in de hieronder aangegeven volgorde. Voor werkgevers zijn dit actiepunten waar zij zelf mee aan de slag moeten. Voor opdrachtgevers zijn het checkpunten waarop zij horen te controleren: hebben alle betrokken werkgevers en zelfstandigen ze goed geregeld?
Voorkomen of beperken bij de bron
Maatregelen voor collectieve bescherming
Maatregelen voor individuele bescherming
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Wie vaak of lang achter elkaar in ongunstige werkhoudingen werkt, heeft een grotere kans op overmatige belasting. Dit leidt op termijn tot (blijvende) klachten aan vooral spieren, pezen, banden en gewrichten.
Voorbeelden van ongunstige werkhoudingen zijn:
Het is belangrijk maatregelen te nemen om gezondheidsschade door overbelasting bij werken in ongunstige houdingen zo veel mogelijk te voorkomen. Dit moet volgens de wet gebeuren in de hieronder aangegeven volgorde. Voor werkgevers zijn dit actiepunten waar zij zelf mee aan de slag moeten. Voor opdrachtgevers zijn het checkpunten waarop zij horen te controleren: hebben alle betrokken werkgevers en zelfstandigen ze goed geregeld?
Voorkomen of beperken bij de bron
Maatregelen voor collectieve bescherming
Maatregelen voor individuele bescherming
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Repeterende bewegingen zijn kortdurende bewegingen die zich meer dan tweemaal per minuut herhalen, vaak met enige krachtsuitoefening. Voorbeelden zijn handmatig schroeven indraaien en timmeren. Langdurige repeterende bewegingen kunnen zorgen voor overbelasting. Dit leidt vooral tot klachten aan handen, armen, nek en schouders.
Het is belangrijk maatregelen te nemen om gezondheidsschade door overbelasting bij werken in ongunstige houdingen zo veel mogelijk te voorkomen. Dit moet volgens de wet gebeuren in de hieronder aangegeven volgorde. Voor werkgevers zijn dit actiepunten waar zij zelf mee aan de slag moeten. Voor opdrachtgevers zijn het checkpunten waarop zij horen te controleren: hebben alle betrokken werkgevers en zelfstandigen ze goed geregeld?
Voorkomen of beperken bij de bron
Maatregelen voor collectieve bescherming
Maatregelen voor individuele bescherming
Persoonlijke beschermingsmiddelen
Wil of moet je zekerstellen dat een aanpak voor fysieke belasting effectief is en aan de wettelijke voorschriften voldoet? Check deze dan op de volgende punten:
Deze controlepunten zijn ook opgenomen in de Centrale Checklist Werkplekinspectie voor bouw, onderhoud en beheer. Hiermee controleer je systematisch of aan álle risico’s passende maatregelen zijn gekoppeld.
De webpagina's in de Arbo Portal bevatten algemene informatie over de Arbowetgeving en zijn bedoeld ter ondersteuning van bewustwording en kennisdeling. Ze bieden geen juridisch advies. De inhoud is zorgvuldig samengesteld, maar we kunnen niet garanderen dat deze volledig, up-to-date of toepasbaar is op elke specifieke situatie. Gebruik ervan is op eigen risico. Voor professioneel advies of bij twijfel over de toepassing van wet- en regelgeving, raden we aan contact op te nemen met een juridisch specialist. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die voortvloeit uit het gebruik van deze informatie.
