Onder Psychosociale Arbeidsbelasting (PSA) vallen alle factoren op het werk die stress kunnen veroorzaken. Stress is hierbij (in de wet) omschreven als ‘een toestand die als negatief ervaren lichamelijke, psychische of sociale gevolgen heeft’. Belangrijke factoren die stress kunnen veroorzaken zijn:
Al deze PSA-factoren kunnen zich tijdens werkzaamheden in bouw, onderhoud en beheer voordoen. Ze verdienen dus ook allemaal aandacht bij projecten op dit terrein.
Stress door PSA vormt vooral een risico als de stressgevoelens ernstige en/of langdurige vormen aannemen. Ze kunnen leiden tot psychische klachten zoals slaapproblemen, vermoeidheid, somberheid en depressie. Daarnaast kunnen ze leiden tot overspannenheid of een burn-out. Ook beïnvloeden ze de cognitieve vermogens en vaardigheden om met problemen om te gaan. Hierdoor verhogen ze ook de kans op fouten en ongevallen. Verder zijn deze stressgevoelens een bron van langdurig verzuim en hebben ze een ongunstig effect op leefstijl.
Stress kan daarnaast leiden tot allerlei lichamelijke klachten, zoals een gejaagd gevoel, hartkloppingen, een hoge bloeddruk en veel zweten. Op de lange termijn vergroot stress de kans op hart- en vaatziekten en diabetes.
Met deze opeenstapeling van mogelijke negatieve gevolgen is stress door PSA zowel een gezondheids- als een veiligheidsrisico. Hij vormt een bedreiging voor het werkplezier, de werkprestaties en de duurzame inzetbaarheid van de mensen die bij een project voor bouw, onderhoud en beheer betrokken zijn.
Werkdruk is een PSA-factor die bij bouw, onderhoud en beheer om bijzondere aandacht vraagt voor goede projectplanning. Hoe realistisch zijn de deadlines, hoeveel ruimte is er ingebouwd voor tegenvallers en onvoorziene omstandigheden, wat gebeurt er bij overschrijdingen? De wijze waarop een project in de ontwerpfase wordt ingericht, heeft bijzonder grote én verreikende invloed op de werkdruk in de uitvoeringsfase.
Het gaat bovendien om de werkdruk voor álle partijen die in deze uitvoeringsfase bij het project betrokken zijn. Dat kunnen eigen werknemers zijn, maar ook eventuele zzp’ers, het personeel van aannemers en onderaannemers en de medewerkers van bij het project betrokken uitzendwerkgevers. Het is belangrijk dat de partijen die samen het project inrichten zich bewust zijn van hun grote invloed en verantwoordelijkheid op dit punt.
Factoren die het ontstaan en de omvang van werkdruk beïnvloeden zijn onder meer:
Het is belangrijk maatregelen te nemen om overmatige werkdruk zo veel mogelijk te voorkomen. Dit moet volgens de wet gebeuren in de hieronder aangegeven volgorde. Voor werkgevers zijn dit actiepunten waar zij zelf mee aan de slag moeten. Voor opdrachtgevers zijn het checkpunten waarop zij horen te controleren: hebben alle betrokken werkgevers en zelfstandigen ze goed geregeld?
Werkdruk voorkomen
Werkdruk zo veel mogelijk beperken
Tip: in arbocatalogi van aanverwante branches en sectoren zijn veel praktische tips en oplossingen te vinden. Op de FLOW Arbo Portal staan verdiepende informatie en tools over werkdruk bij kantoor- en thuiswerk. Deze informatie is ingericht per doelgroep.
Voorlichting en toezicht
Werknemers kunnen de preventieve maatregelen alleen correct toepassen en respecteren als ze weten wat de risico’s van werkdruk zijn en welke maatregelen ertegen zijn genomen. Hiervoor is voorlichting nodig. Ook is het zaak de kennis regelmatig op te frissen. Een belangrijk aandachtspunt is het herkennen van signalen van stress door werkdruk bij jezelf en bij anderen.
Om zeker te stellen dat iedereen zich aan alle maatregelen houdt, moet er ook toezicht zijn. Dit betekent dat leidinggevenden erop letten of iedereen de afspraken naleeft. En dat zij mensen die dit niet doen direct corrigeren.
Tip: maak bij de voorlichting gebruik van de praktische tips & tools en de stresstest van FLOW en informatie van de Nederlandse Arbeidsinspectie en op het
Ongewenst gedrag is de verzamelterm voor de PSA-factoren discriminatie, seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld. Deze kunnen zich binnen elke organisatie en elk project voordoen, zowel door werkgevers en collega’s als derden zoals huurders.
In alle gevallen kan stress door ongewenst gedrag zeer ernstige vormen aannemen. Hierdoor vormt deze vorm van PSA in de eerste plaats een bedreiging voor het werkplezier en de goede samenwerking. Daarnaast is hij een bron van fouten, ongevallen, verzuim en psychische en fysieke gezondheidsproblemen.
Het is belangrijk maatregelen te nemen om ongewenst gedrag zo veel mogelijk te voorkomen. Dit moet volgens de wet gebeuren in de hieronder aangegeven volgorde. Voor werkgevers zijn dit actiepunten waar zij zelf mee aan de slag moeten. Voor opdrachtgevers zijn het checkpunten waarop zij horen te controleren: hebben alle betrokken werkgevers en zelfstandigen ze goed geregeld?
Ongewenst gedrag voorkomen
Ongewenst gedrag zo veel mogelijk beperken
Tip: in arbocatalogi van aanverwante branches en sectoren zijn veel praktische tips en oplossingen te vinden, zie bijvoorbeeld dit exemplaar voor de technieksector. Op de FLOW Arbo Portal staan verdiepende informatie en tools over ongewenst gedrag door huurders, collega’s of leidinggevenden. Deze informatie is per doelgroep ingericht.
Voorlichting en toezicht
Werknemers kunnen de preventieve maatregelen alleen correct toepassen en respecteren als ze weten wat de risico’s van ongewenst gedrag zijn en welke maatregelen ertegen zijn genomen. Hiervoor is voorlichting nodig. Ook is het zaak de kennis regelmatig op te frissen. Een belangrijk aandachtspunt is het herkennen van ongewenst gedrag en het belang van het melden ervan.
Om zeker te stellen dat iedereen zich aan alle maatregelen houdt, moet er ook toezicht zijn. Dit betekent dat leidinggevenden erop letten of iedereen de afspraken naleeft. En dat zij mensen die dit niet doen direct corrigeren.
Tip: maak bij de voorlichting gebruik van de Toolbox Ongewenst Gedrag van Volandis en informatie van de Nederlandse Arbeidsinspectie en op het Arboportaal van de Rijksoverheid.
Wil of moet je zekerstellen dat een aanpak voor PSA effectief is en aan de wettelijke voorschriften voldoet? Check deze dan op de volgende punten:
Deze controlepunten zijn ook opgenomen in de Centrale Checklist Werkplekinspectie voor bouw, onderhoud en beheer. Hiermee controleer je systematisch of aan álle risico’s passende maatregelen zijn gekoppeld.
De webpagina's in de Arbo Portal bevatten algemene informatie over de Arbowetgeving en zijn bedoeld ter ondersteuning van bewustwording en kennisdeling. Ze bieden geen juridisch advies. De inhoud is zorgvuldig samengesteld, maar we kunnen niet garanderen dat deze volledig, up-to-date of toepasbaar is op elke specifieke situatie. Gebruik ervan is op eigen risico. Voor professioneel advies of bij twijfel over de toepassing van wet- en regelgeving, raden we aan contact op te nemen met een juridisch specialist. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die voortvloeit uit het gebruik van deze informatie.
