Werken op hoogte

Wat zijn de risico’s?

Bij diverse werkzaamheden op het gebied van bouw, onderhoud en beheer werken werknemers op hoogte. Denk bijvoorbeeld aan werkzaamheden op daken en aan gevels, voeg- en metselwerk, werk aan kozijnen, schilderwerk, werkzaamheden aan hemelwaterafvoeren, goten, schoorstenen en kanalen of aan andere werkzaamheden op en met ladders, steigers, hoogwerkers en verreikers.

De meest voorkomende gevaren bij werken op hoogte zijn:

• Vallen van hoogte
• Vallen door openingen in een werkvloer
• Getroffen worden door een vallend voorwerp.

Welke preventieve maatregelen zijn vereist?

Het is belangrijk maatregelen te nemen om risico’s bij werken op hoogte zo veel mogelijk te voorkomen. Dit moet volgens de wet gebeuren in de hieronder aangegeven volgorde. Specifieke maatregelen tegen valgevaar zijn hierbij in elk geval verplicht zodra er een valhoogte van 2,50 meter of meer is. En ook bij risicovergrotende omstandigheden, zoals werken boven een weg of boven het spoor. Maar ook werk op geringere hoogtes en andere locaties levert valrisico’s op. Dit vraagt dus net zo goed om maatregelen.

Voor werkgevers zijn dit actiepunten waar zij zelf mee aan de slag moeten. Voor opdrachtgevers zijn het checkpunten waarop zij horen te controleren: hebben alle betrokken werkgevers en zelfstandigen ze goed geregeld?

Voorkomen of beperken bij de bron
Beperk het werken op hoogte zo veel mogelijk:

• Voer voorbereidende werkzaamheden zo veel mogelijk vooraf op de grond uit.
• Verplaats te herstellen of aan te passen objecten als het kan naar de grond, zodat de werkzaamheden daar zonder hoogterisico’s kunnen worden uitgevoerd.

Maatregelen voor collectieve bescherming

• Zorg bij werken op daken bij voorkeur voor permanente dakrandbeveiliging en anders tijdelijke dakrandbeveiliging rondom.
• Ga na of dakkoepels en lichtstraten aantoonbaar doorvalveilig zijn. Scherm ze af met dakrandbeveiliging of netten als dat niet zo is.
• Zorg dat steigers veilig worden opgebouwd en voorzien zijn van een steigerkaart die aangeeft dat de steiger gebruiksklaar en geïnspecteerd is.
• Voorkom zo veel mogelijk dat er bij werken op hoogte materialen of gereedschappen naar beneden kunnen vallen.

Maatregelen voor individuele bescherming

• Gebruik geen ladders of trappen als werkplek wanneer uitvoering met een ander, veiliger arbeidsmiddel mogelijk is. Dit is wettelijk verplicht.
• Laat alleen werknemers op hoogte werken die voorlichting en instructie hebben gehad over de risico’s en te nemen maatregelen. Aangelijnd werken is een voorbeeld van een maatregel waarbij gerichte instructie belangrijk is.
• Schakel pas over op persoonlijke valbeveiliging wanneer collectieve valbeveiliging geen optie is of onvoldoende bescherming biedt. Let verder op de volgende aandachtspunten:
  • Pas persoonlijke valbeveiliging alleen toe bij kortdurende werkzaamheden.
  • Zorg dat aanhaakpunten, valharnas en lijn in goede staat zijn, en zijn voorzien van aantoonbare inspectiemarkeringen.
  • Zorg er bij voorkeur voor dat de vallijn zodanig wordt afgesteld dat er sprake is van gebiedsbegrenzing en de gebruiker dus niet over de rand kan vallen.
  • Stel vooraf een reddingsplan op in situaties waar gebiedsbegrenzing niet mogelijk is, zodat reddingen veilig en binnen de vereiste tijd kunnen plaatsvinden. Een cruciaal onderdeel van ieder reddingsplan is continu toezicht gedurende de uitvoering van de werkzaamheden.

Persoonlijke beschermingsmiddelen

• Verplicht alle op de bouwplaats aanwezige personen om een helm te dragen die bescherming biedt tegen vallende objecten.

Let op: het werken met een werkbak of werkplatform aan een hijswerktuig is slechts in uitzonderlijke gevallen toegestaan. Meer informatie hierover is te vinden in de Leidraad voor het werken met een werkbak of werkplatform van de Nederlandse Arbeidsinspectie.

Wat moet er nog meer gebeuren?

Voorlichting en toezicht
Werknemers kunnen de preventieve maatregelen alleen correct toepassen en respecteren als ze weten wat de risico’s bij werken op hoogte zijn en welke maatregelen ertegen zijn genomen. Hiervoor is voorlichting nodig. Ook is het zaak de kennis regelmatig op te frissen.

Om zeker te stellen dat iedereen zich aan alle maatregelen houdt, moet er ook toezicht plaatsvinden. Dit betekent dat leidinggevenden erop letten of iedereen de afspraken naleeft. En dat zij mensen die dit niet doen direct corrigeren.

Tip: meer informatie over werken op hoogte, inclusief toolboxen over veilig werken op hoogte en veilig werken met ladders en trappen, is te vinden op de website van Volandis. Informatie over steigers is te vinden in de Richtlijn steigers.